جستجوي مقاله (جستجوی پیشرفته)

در این قسمت شما می توانید عنوان یا قسمتی از خلاصه مقاله مورد نظر خود را در کادر زیر وارد نمونه و لیست مقالات مرتبط را مشاهده نمایید

اخبار نشریه

آخرین شماره

No 6
شماره 6 سال شمارۀ ششم، شهریور 1395
تابستان 1395
|

پربازدیدترین مقالات


آخرین مقالات منتشر شده

گویشور ایرانی باستان با افزودن پیش‌فعل به فعل، معنی آن‌ را کرانمند می‌کرده‌ و بدین-گونه از پیوند آن ‌دو، فعل مرکب اداتی را پدید می‌آورده است. در گام نخست سرگذشت دیرپای پیش‌فعل‌ها، ساز¬¬و¬کارهای گوناگونی در چارچوبِ دستوری ‌شدن، در روند زایش آنها از قیدهای اداتیِ هندواروپاییِ آغازین در کار بوده‌اند. سپس در گامِ دوم، سازوکارهای دیگری پیش‌فعل‌های باستانی را دستخوشِ دگرگونی‌هایِ ساختاری، معنایی و آوایی کرده و آنها را به پیشوندهای فعلی و سپس به پیشوندهای مرده دگرگون کرده‌اند. سرانجام، زبان‌های ایرانی، با ساختنِ پیش‌فعل‌های تازه‌ای از قیدها و پیشایندهای باستانی، جایِ خالیِ پیش‌فعل‌های ازکارافتاده را پر کرده‌اند. این پیش‌فعل‌های نوساخته، در دورة میانه کارکردِ گسترده‌ای یافتند و تنها با دگرگونی‌هایِ اندکی، کارکردِ خود را تا فارسیِ نو پی گرفتند. دستور کار این نوشته، شناسایی ساز-وکارهایی است که در دگرگونیِ آنها از هندواروپاییِ آغازین تا دورة باستان و سپس تا دورة میانه کارکرد داشته‌اند.
DOI : 0
کلمات کلیدی : پیش‌فعل، دگرگونی‌های ساختاری، دگرگونی‌های معنایی، دگرگونی‌های آوایی، ایرانی باستان، ایرانی میانه
در بررسی قطعات منظوم متون مانوی، پیوسته باید این نکته را در نظر داشت که قطعۀ پیش رو عموماً کلامِ آواز یا تصنیف بوده است. از این رو، در تحلیل هریک از اشعار، علاوه بر سعی در درک معانی شعری و وقوف بر اصطلاحات آن فن، باید اصطلاحات تخصصی فنّ موسیقی را هم جست‌وجو کرد؛ زیرا به اقتضای قالب و کاربرد متن، کلمات و عباراتی، نه در معنی غالب، بلکه در معانی ثانوی یا تخصصی خود به کار رفته است. از این رو، شناخت این¬گونه اصطلاحات و دقت در معانی ثانوی آنها، کلید و گره‌گشای ابهام کلام است ــ یا لااقل پژوهشگر را به ذهنیت سراینده نزدیک‌تر خواهد کرد. در تحلیل این اشعار، عموماً کلمات و عبارات، به¬ناچار و به دلیل فقدان شواهد متقن، تحت‌اللفظ ترجمه شده و گاه برای حصول معنی، حتی نحو کلام نیز دست¬کاری شده است. با این حال، قطعۀ مورد نظر همچنان نامفهوم و معـطل، و علامت‌های سؤال و ستاره¬هایی که محقق به¬کار برده همچنان باقی است. مؤلف در این مقاله سعی دارد، تا حد امکان، با توجه به معانی اصطلاحی یا ثانوی کلماتِ به¬کار¬رفته در اشعار پهلوی اشکانی و فارسی میانۀ مانوی، نکاتی را متذکر شود و ابهاماتی را برطرف سازد.
DOI : 0
کلمات کلیدی : متون مانوی، پهلوی اشکانی، فارسی میانه، اشعار، نغمات
منوچهر، پسر جوان‌جم، موبدان موبد پارس و کرمان در سدۀ سوم هجری، در پاسخ به بدعت برادرش زادسپرم، موبدان موبد سیرجان، در باب آیین تطهیر برشنوم، سه نامه به فارسی میانه به مردم سیرجان و زادسپرم و بهدینان ایران نوشت که مجموعۀ آنها موسوم به نامه‌های منوچهر است. منوچهر که خود صریحاً اذعان می‌کند در نویسندگی مهارت ندارد، علاوه بر عدول از قواعد صرفی و نحوی فارسی میانه، و نیز واژه‌سازی بی‌قاعده، واژه‌ها و اصطلاحات دینی و فقهی متعددی را در این نامه‌ها به کار برده که فهم متن را دشوارتر ساخته‌اند. بااین¬همه، شناسایی این واژه‌ها به غنای گنجینۀ واژگان فارسی میانه می‌افزاید. در این نوشتار دو واژۀ نشان‌شناسی و مسلمان با تکیه بر شواهد آنها از نامه‌های منوچهر بررسی شده‌اند.
DOI : 0
کلمات کلیدی : فارسی میانۀ زردشتی، نامه‌های منوچهر، نشان‌شناسی، مسلمان
نقشة معنایی شیوه‌ای برای بازنمایی قاعده‌مندی بین‌زبانی در نگاشت معنی بر صورت است. نقشة معنایی راهی برای نشان دادن تفاوت¬های بین¬زبانی از طریق معنی است، که البته بر این تفاوت‌ها محدودیت‌های همگانی حاکم است. این برخلاف تصور غالب در زبان‌شناسی است که حوزة معنی پر از بی¬قاعدگی و ویژگی‌های منحصر به¬فرد است (نَروگ و ایتو2007: 273). در این مقاله قصد داریم چندمعنایی را در حروف اضافة ابزاری ـ همراهی در 9 زبان ایرانی نشان دهیم و نقشة معنایی مربوط به هر زبان را ترسیم کنیم. نقشة معنایی نَروگ (2010) در حوزة معانی مرتبط با ابزاری، مبنای ترسیم نقشة معنایی برای زبان¬های ایرانی است. نتایج تحقیق نشان می¬دهد هرکدام از زبان¬های ایرانی مکان خاصی را در نقشة معناییِ ابزاری ـ همراهی به خود اختصاص می¬دهد و شباهت¬ها و تفاوت¬هایی بین این زبان¬ها در نمایش نقش¬های مرتبط با ابزاری مشاهده می¬شود؛ البته تفاوت¬ها قاعده¬مند است و در چارچوب نقشة معناییِ نَروگ (2010) قابل تبیین است.
DOI : 0
کلمات کلیدی : نقشة معنایی، ابزاری، زبان‌های ایرانی، چندمعنایی، جهانی‌های تلویحی
هدف از نگارش این مقاله، بررسی و توصیف دستگاه فعل در گویش گله‌داری اسـت. گله‌دار شـهری در جـنوب استان فارس و هم‌مرز با استان بوشهر است. گویش گله‌داری جزء شاخة جنوب غربی زبان‌های ایرانی نو است و از گویش‌های لری محسوب می-شود که طی چندین سده همسایگی با گویش‌های منطقه، اثرپذیر و اثرگذار بوده است. در این بررسی، نخست شیوة ساختاری مصدر، ستاک حال و گذشته، صفت مفعولی، شناسه‌هاي فعلي در زمان¬های حال و گذشته، نمود، وجه و زمان، وند سببی، وند نفي و جهت بررسی می‌شوند، سپس فعل از نظر ساخت اشتقاقی و نحو مورد مطالعه قرار می‌گیرد.
DOI : 0
کلمات کلیدی : زبان‌های ایرانی، گویش گله‌داری، فعل، زمان، وجه
در این مقاله، پسوندهای اشتقاقیِ اصلیِ بلوچیِ امروز (گویش مرکزی بلوچستانِ ایران)، که تاحدّی تحت تأثیر فارسی امروز است، بررسی شده است . داده‌های مقاله اغلب به صورت میدانی گردآوری شده و با روش تحلیلی توصیف شده‌اند. نتیجۀ بررسی نشان می‌دهد که 89 پسوند اشتقاقی در گویش مورد نظر وجود دارد، که از این تعداد، 8 پسوند پرکاربرد، 19 پسوند نسبتاً پرکاربرد، 50 پسوند کم‌کاربرد و 12 پسوند نسبتاً کم-کاربرد است. به‌علاوه، در 16 پسوند از 89 پسوندِ به‌دست‌آمده، تأثیر زبان فارسی پیداست؛ و در نهایت، اینکه اشتقاق پسوندی یکی از زایاترین فرایندها در واژه‌سازیِ بلوچی است.
DOI : 0
کلمات کلیدی : بلوچی، گویش‌های بلوچی، ساخت‌واژه، اشتقاق، پسوندهای اشتقاقی
زبان‏‌های رایج امروزی، محصول صدها و هزاران سال تکامل در جوامع بشری هستند. زبان‏‌ها یکباره خلق نشده‏‌اند بلکه در فرایندی تدریجی، از نیاکان خود فاصله گرفته و انشعاب یافته‌‏اند تا اینکه به شکل زبان‏‌ها و گویش‌‏های کنونی درآمده‌‏اند. مطالعة تاریخچة این فرایند تکامل و انشعاب، موضوع تحقیقات بسیاری در سالیان گذشته بوده است. با توجه به شباهت‌‏های زیاد فرایند ایجاد گوناگونی و تکامل زبان‏‌ها و موجودات زنده و با الهام از مدل‌های توسعه‌یافته در زیست‌شناسی تکاملی، و همچنین ابزارهای محاسباتی حاصل از پیشرفت در علوم رایانه، این امکان فراهم شده است که بتوان از این مدل‌ها در مطالعة تاریخ زبان‏‌ها و کشف روابط خویشاوندی و زمان تقریبی انشعاب آنها از زبان‌‏های اجدادی‏شان استفاده کرد. از این روش‌ها برای مطالعة بسیاری از زبان‌‏ها، به‌ویژه زبان‌‏های هندواروپایی، استفاده شده است. در این مقاله ما به مطالعة خویشاوندی و انشعاب تعدادی از گویش‌‏های ایرانی پرداخته و با استفاده از مدل‏‌های زیست‌شناسی تکاملی، درخت تکاملی (شجره‌نامة) 49 گویش ایرانی را رسم نموده‌‏ایم. امیدواریم با توسعة روش پیشنهادی و همچنین گردآوری و مستندسازی گویش‌‏های بیشتر بتوان این مطالعه را به تمامی گویش‌‏های ایرانی تعمیم داد.
DOI : 0
کلمات کلیدی : زبان‌شناسی تطبیقی، زبان‌‏های ایرانی، تبارزایش (فیلوژنتیک)، درخت تکامل، گویش‌شناسی
تازه‌های نشر
DOI : 0
کلمات کلیدی : تازه‌های نشر
DOI : 0
کلمات کلیدی : اخبار

معرفي نشريه

صاحب امتیاز :فرهنگستان زبان و ادب فارسی
مدیر مسئول :غلامعلی حدّاد عادل
سردبیر :محمدتقی راشدمحصّل
هیئت تحریریه :
ژاله آموزگار
یدالله ثمره
محمد دبیرمقدّم
علی‌اشرف صادقی
بدرالزمان قریب
شاپا :1025-0832
شاپا الکترونیکی :1025-0832

نمایه شده